stadswandeling 'Langs stegen, gloppen en binnenterreinen'

Deze route werd oorspronkelijk uitgezet voor de Open Monumentendag 2010. Sommige objecten waren alleen op de dag zelf toegankelijk en zijn doorgaans afgesloten. Download hier het bijbehorende routekaartje.

De doopsgezinde kerk ligt pas sinds de negentiende eeuw aan een plein.
Voor die tijd was ze alleen via stegen, waaronder de Vermaningsteeg, te bereiken. Het Ruiterskwartier is door diverse straatjes met de Nieuwestad verbonden: Oude Lombardsteeg (vernoemd naar een lommerd, een bank van lening), Oude Doelesteeg (hier lag een oefenterrein van de stedelijke militie) en Ipe
Brouwerssteeg (vernoemd naar de brouwer Epe Meinertsz.). De Bolswarder
steeg, de Beerskesteeg en een hofje dat het Bargehok heette, zijn verdwenen.
Ook de Haniasteeg met het vroegere Stadsarmhuis voert naar de Nieuwestad, de Molensteeg die erop uitkomt naar het Schavernek. Westelijk liggen de Wolvesteeg en de Messemakerssteeg.
Tussen Nieuwestad 58 en 70 ligt het Struivingspoortje. In de zeventiende
en achttiende eeuw diende het als een particuliere uitgang ten gerieve van de bewoners van de achterhuizen van beide panden, alsmede van een aantal daarachter gelegen onderkomens, voor het merendeel in eigendom toebehorende aan Mr. Henricus Popta, advocaat bij het Hof van Friesland en stichter van het Marsumer Poptagasthuis.
Een straatnaambord tussen Bagijnestraat 14 en 16 herinnert aan een kaatsbaan die hier ooit lag. Vanuit de Kleine Kerkstraat bood de verdwenen Muntesteeg er toegang toe. Noordelijk van de Bagijnestraat ligt een stukje Leeuwarden dat in het verleden dicht bebouwd was met een hofje (het Bagijneklooster), en de Kloosterstraat. Herkenbaar is nog het schoolplein waar Mata Hari speelde. De Rochebrunesteeg komt uit op de Grote Kerkstraat. Naast het monumentale Coulonhuis in de Doelestraat ligt een toegangspoortje naar een grote stadstuin. De Bollemanssteeg dankt haar naam aan de ‘bolleman', een functionaris die dekstieren hield. De Zak biedt toegang tot een open terrein achter een binnenstadsschool.
Naast de fraaie halsgevel van Bagijnestraat 52 ligt een particuliere steeg. De Nieuwesteeg ontsluit sinds 1600 het gebied noordelijk van de Nieuwestad. De Bagijnesteeg ligt op de plaats van de eerste Leeuwarder stadsgracht. (Tijdens de Open Monumentendag 2010 is ook de tuin achter Bagijnestraat 54 open.)
In de Weerd ligt een doodlopend steegje met de voor Noord-Nederland
karakteristieke naam Gloppe. Deze leidt naar het pand Herenwaltje 3. De
tuin halverwege het Herenwaltje is het restant van een vroegere verbinding
van de Weerd met het Maria Annastraatje.
Muurwerk van een middeleeuwse stins bevindt zich in de steeg naast Sint Jacobsstraat 6.
Ook op de Poststraat komt een gloppe uit. Het van daaruit bereikbare
binnenterrein, achter het monumentale woonhuis Minnemastraat 51, is aan het
begin van de twintigste eeuw heringericht. De Zuupsteeg dankt haar naam aan de verkoop van sûpe, Fries voor karnemelk. In het verlengde ligt de Bontepapesteeg, een naam die verwijst naar de bewoners van het naburige dominicanenklooster.

U kunt een omweggetje maken door na de Zuupsteeg links af te slaan. Via de
Grote Kerkstraat komt u dan terug op de route. De naam Muggesteeg kan nog
niet bevredigend worden verklaard. Westelijk van de Beijerstraat ontstond
vanaf de late middeleeuwen een labyrint van straatjes en steegjes: het Sint
Anthonygasthuis. Aan het eind van de negentiende eeuw maakte dit plaats voor
nieuwbouw. De tuin, die vrij toegankelijk is, biedt ook een blik op de achterkant
van het vroegere Stadhouderlijk Hof en de hoftuin. Achter een poortje in de
Pijlsteeg (nr. 8) ligt een voor het publiek toegankelijke tuin. De steeg zelf was
tot ongeveer 1500 een van de belangrijkste verkeersaders van de stad. Iets
westelijk, evenwijdig aan de Pijlsteeg, loopt de Wijde Gasthuissteeg die naar de
tuinen van het Nieuw Sint Anthonygasthuis leidt.

Het vroegere kloosterterrein van de Dominicanen bood plaats aan charitatieve
instellingen. Het Boshuisengasthuis aan de noordkant, een authentiek
zeventiende-eeuws hofje, is een voorbeeld daarvan. Ook de diaconiewoningen
van Luilekkerland zijn op de kloosterhof gebouwd. Een doorgang vanaf de Bredeplaats leidt naar Achter de Grote Kerk, tot circa 1600 ook een deel van het dominicanenklooster. Hier ligt o.a. de Poptasteeg. Enkele trappetjes voeren naar de Sint Frederikssteeg en de Monnikemuurstraat.
Een ander voormalig gasthuis staat aan en achter de Monnikemuurstraat 72. Een gevelsteen herinnert eraan.
Een steeg tussen Breedstraat 42 en 44 bood toegang tot een statie, een katholieke schuilkerk. Aan de smalle Sacramentsstraat, die ook wel Sacramentssteeg heette, had het Heilig Sacramentsgilde diaconiekamers.
De diepe erven van de panden van het Hoeksterend, de oostkant van de
Voorstreek, werden door diverse smalle stegen ontsloten. De Loodgieterssteeg tussen 88 en 90 is een voorbeeld daarvan. Achter de Tuinen nz lag een dicht bebouwd gebied; het werd ontsloten door de Pijpbakkerssteeg, Schuitmakerssteeg en Kromme Elleboogsteeg.
Achter Tuinen 32-44 ligt bebouwing verscholen: Tuinen 40. Een steeg biedt toegang tot een woonhuis en voormalige bewaarschool. Op het zuidelijk daarvan gelegen binnenterrein staat de Galileakapel (vroeger Schipperskerkje). Een steeg met de merkwaardige naam Droevendal is aangelegd over de tuin van het vroegere franciscanenklooster. Vanuit die steeg bieden hekken doorkijkjes naar bovenbedoeld binnenterrein. De smalle Koningsstraat is vernoemd naar de ‘koning van Hispanje', Filips II.
Ook de steeg tussen Voorstreek 6 en 10 leidde naar een schuilkerkje. De Ciprianussteeg even verderop zal vernoemd zijn naar iemand die er woonde. De Peperstraat is in de jaren-1930 aanmerkelijk verbreed.
De Ayttasteeg herinnert aan een van de belangrijkste families van Leeuwarden: de Aytta's. Vlak erbij, tussen Wirdumerdijk 23 en 25 lag een steeg met de naam De rode Poort. Iets zuidelijker ligt de smalle Reigerstraat. Deze stegen vormen met het aangrenzende deel van de Weaze sind het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw Leeuwardens rosse buurt.

Terug