Dizze side is (noch) net beskikber yn 't Frysk.
EXPOSITIES HCL
*) Wisselexposities in de Eekhoff- en Hendrik ten Hoevezalen kunnen i.v.m. vergaderingen, symposia en zaalverhuur aan derden soms beperkt worden opengesteld. Over het algemeen geldt dat wordt gestreefd om deze ruimten gedurende de reguliere openingstijden tijdens de middaguren (van 13.00 u. tot 17.00 u.) vrij toegankelijk voor het publiek te houden. Om teleurstellingen te voorkomen geldt dat groepsbezoek zekerheidshalve beter van te voren kan worden aangekondigd via tel. 058-2332350.
het verhaal van Leeuwarden
In deze historische presentatie kunt u kennis maken met duizend jaar geschiedenis van de stad Leeuwarden. Dat kan op verschillende manieren. De centrale tafel biedt u in een dia-presentatie en film een overzicht van de ruimtelijke ontwikkeling van de stad door de eeuwen heen. Aan de wanden en in de vitrines en de lades treft u een groot aantal schilderijen, archiefstukken en andere voorwerpen aan, die een chronologisch verhaal vertellen van grote en kleinere gebeurtenissen die de identiteit van het tegenwoordige Leeuwarden hebben bepaald. Maar ook zonder systematische kennisname van het verhaal van Leeuwarden, valt er voldoende te genieten. Een vluchtige blik op het mooie of curieuze materiaal zal al een indruk achterlaten van iets kostbaars, de moeite van een volgend bezoek meer dan waard.
Tentoonstellingsruimte met de permanente expositie 'Het verhaal van Leeuwarden'.
Vormgeving expositie: Platvorm. Foto: Mike Bink.
Het Verhaal van Leeuwarden is opgezet voor een uiteenlopend publiek. Een paar tips voor een vruchtbare gang door de presentatie vindt u hieronder.
1. Introductie: de centrale tafel
Hier wordt u een overzicht geboden van de groei van de stad van ongeveer het jaar duizend tot heden. Het betreft feitelijke gegevens als omvang en inwoneraantal, maar ook wordt nader ingegaan op de functies van bepaalde gebouwen of stadsgedeelten en op de verkeersverbindingen met het omringende land. Deze introductie verschaft u een kapstok om straks het meer inhoudelijke geschiedverhaal van Leeuwarden aan op te kunnen hangen.
De tafel zelf heeft de vorm van de rondweg waarbinnen zich de stadsgeschiedenis zo ongeveer tot het midden van de 20ste eeuw heeft afgespeeld. Door middel van inkervingen, plakstroken e.d. is een aantal van de belangrijkste gegevens en ontwikkelingen hier al zichtbaar gemaakt. Op de vloer is op dezelfde schaal een luchtfoto geplakt, die laat zien hoe de stad zich na 1950 verder heeft uitgebreid.
Voor het eigenlijke overzicht moet u met de startknop een film in beweging zetten, die vervolgens in negen minuten op het beeldscherm wordt afgedraaid; voor de begeleidende tekst zet u één van de zes luisterhoorntjes aan uw oor. Tegelijk met de film worden vanuit het plafond acht dia-beelden op de tafel geprojecteerd, waarmee de groei van Leeuwarden aan het huidige stadsbeeld kan worden gekoppeld. Rechts van de startknop zit een pauzeknop, waarmee het lopende beeld even kan worden stilgezet. Voor grotere gezelschappen kan desgevraagd een luidspreker in werking worden gesteld.
2. Wanden en vitrines: de getuigen van het verleden
Aan de wanden en in de vitrines vertellen de schilderijen, tekeningen, boeken, archiefstukken en andere historische voorwerpen alle hun verhaal van de Leeuwarder geschiedenis. Bij elk object helpt een tekstbordje met titel en datering u bij uw eerste oriëntatie op weg. Zo kunt u het Leeuwarder verleden op zich laten inwerken.
Als u meer wilt weten, kunt u in de negen tekstboekjes terecht die verspreid over de tentoonstelling op de vitrines zijn bevestigd. Deze bladerboekjes bevatten elk een algemene inleiding bij de betreffende periode, en nadere toelichtingen op de tentoongestelde objecten. Alles bijeen tekent zich in deze teksten een kroniek af van de hele Leeuwarder stadsgeschiedenis.
Maar in deze kroniek zijn ook enkele terugkerende thema's verwerkt. Zo wordt het gemeenschapsgevoel in de stad door de eeuwen heen gevolgd, zoals dat bijvoorbeeld naar voren komt in de veranderende manier waarop wetsovertreders werden gestraft. Maar ook tekent de maatschappelijke betrokkenheid zich af in de verhouding tussen de bevolking en haar machthebbers en in de symbolen van de stedelijke trots. Een ander hoofdthema vormen de relaties van Leeuwarden met de verre en met de nabije buitenwereld. Met name wordt de verhouding tot het gewest Friesland belicht, waarbinnen de stad altijd een (zeer) bijzondere positie ingenomen heeft.
3. Verdieping
Vanuit de bladerboekjes wordt op een aantal plaatsen verwezen naar een beeldscherm, of naar een van de 27 laden. Deze verwijzingen zijn interessant voor bezoekers die nog weer wat dieper de Leeuwarder geschiedenis in willen duiken.
Op twee van de beeldschermen worden - in een continue voorstelling - filmpjes vertoond waarin met moderne virtuele technieken locaties uit het Leeuwarder verleden worden verbeeld. Het eerste - ruim zeven minuten durende - filmpje betreft het kloostercomplex van de Dominicanen, met de bijbehorende ‘Grote' kerk, dat voor de jaren 1300 en 1575 van binnen en van buiten is gereconstrueerd. Het tweede filmpje vertelt in zes minuten het verhaal van een marktdag in 1680, op het centrale stadsplein de Brol.
Op het derde beeldscherm zijn een paar authentieke filmfragmenten te zien van bijzondere historische evenementen in de stad, zoals de aankomst van de Elfstedentocht van 1941 en de val de spits van de Bonifatiustoren in 1976. Ook wordt een passage vertoond uit een vlak na de Bevrijding in april 1945 nagespeelde scène van de Luisterpost, over het afluisteren door het Verzet van de Duitse bezetter in het Burmaniahuis.
Wie de lades opent stuit telkens op een nieuwe schat. Aan de hand van (meestal) originele archiefstukken wordt hier steeds een belangrijke of typerende historische gebeurtenis of ontwikkeling in de stad thematisch nader uitgediept. Het is de bedoeling dat u na raadpleging zo'n lade zorgvuldig weer sluit.
Zie hier voor een korte samenvatting van Het Verhaal van Leeuwarden.
SCHATKAMER
Op 7 februari is de nieuwe ondergrondse Schatkamer van het HCL officiëel geopend door Geert Mak en sindsdien vaker open voor publiek. Dit showdepot is ingericht door Tinker Imagineers uit Utrecht, experts in museale concepten, en vooral bedoeld voor het onderwijs. In deze ruimte worden opmerkelijke gebeurtenissen en personen belicht aan de hand van originele voorwerpen en documenten en digitale hulpmiddelen. Centraal staan acht vitrines, waarvan er één is gewijd aan Mata Hari. Er ligt onder andere een rapportenboek uit haar middelbare schooltijd. Deze rondleiding is bedoeld voor 'losse' geïnteresseerden. Groepen kunnen (voorlopig gratis) ook op andere dagen op afspraak terecht in de Schatkamer.
Wisselexposities
"De kunst kome overal", BKR in Leeuwarden 1949-1992
Na de Tweede Wereldoorlog werd cultuurspreiding van groot belang geacht voor de wederopbouw van Nederland. De Nederlandse bevolking moest weerbaar worden gemaakt tegen de aantrekkingskracht van dictaturen. Met kunst kon geestelijke vervlakking en nihilisme worden bestreden. Gerardus van der Leeuw, de eerste naoorlogse minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen verklaarde:
‘De kunst is eigendom van heel het volk en moet door heel het volk, onafhankelijk van persoonlijke welstand, kunnen worden beleefd en beoefend. Zij is geen cultureel extra, zoals caviaar of oesters, die genieten moge wie ze betalen kan, maar een essentieel bestanddeel van een gezond geestelijk leven. De Regering heeft derhalve de taak het financieel aan alle leden van onze volksgemeenschap mogelijk te maken in het kunstleven te delen. De kunst kome overal.'
Daarbij hoorde een sociaal gericht kunstenaarsbeleid. In 1949 kwam de Regeling voor Sociale bijstand aan Beeldende Kunstenaars tot stand, beter bekend onder de naam Contraprestatie. In 1956 werd de naam veranderd in Beeldende Kunstenaars Regeling (BKR).
De Contraprestatie en later de BKR werd uitgevoerd door de gemeenten en grotendeels betaald door het Rijk. In Friesland werkte de aankoopcommissie van Leeuwarden voor alle deelnemende gemeenten in deze provincie. In maart 1950 gaf de minister van Sociale Zaken zijn zegen aan de eerste commissie met als voorzitter de directeur Sociale Zaken van de gemeente Leeuwarden. Een vertegenwoordiger van het Rijk controleerde of de commissie volgens de regels werkte.
Het aantal kunstenaars dat gebruik maakte van de BKR nam vanaf 1964 sterk toe, in 1982 waren dat landelijk bijna 3400. Daarmee werd de regeling steeds duurder en het landelijke depot raakte overvol. In Leeuwarden maakten in 1984 22 kunstenaars gebruik van de regeling, in de provincie ongeveer 60. Vanaf 1969 werden de eisen om toegelaten te worden tot de regeling daarom steeds scherper. Dit leidde direct tot protesten. Boze kunstenaars bezetten de Nachtwachtzaal van het Rijksmuseum, in Leeuwarden werden het Princessehof en het Fries Museum bezet.
De protesten hadden uiteindelijk niet het gewenste effect. Vanaf 1987 werd de BKR afgebouwd en in 1992 officieel door minister Hedy d'Ancona opgeheven.
In de loop der jaren hebben de verschillende overheden: rijk, provincies en gemeenten, grote delen van hun BKR collecties afgestoten. Werken zijn overgedragen aan andere instellingen als musea, scholen, ziekenhuizen en kunstuitlenen of teruggegeven aan de kunstenaars. Dit proces is nu ook gaande bij de gemeente Leeuwarden. Dat is de aanleiding om een tentoonstelling over de BKR samen te stellen.
Uit de collectie van de gemeente is een veelheid aan kunstwerken geselecteerd. Samen met vitrines gevuld met documentair materiaal en een aantal getoonde filmfragmenten bieden zij een overzicht van de reikwijdte en de achtergronden van de BKR. Daarnaast hebben studenten van de NHL ambtenaren van de gemeente Leeuwarden geportretteerd tegen de achtergrond van een kunstwerk dat via de BKR werd verworven.
De tentoonstelling is in het Historisch Centrum Leeuwarden (sinds 2004 beheerder van de gemeentelijke kunstcollectie waar ook de BKR-collectie deel van uit maakt) te zien van 20 april t/m 25 augustus 2013 op dinsdag t/m vrijdag van 11.00 tot 17.00 uur, zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur. Adres: Groeneweg 1, Leeuwarden. De toegang is gratis.
De tentoonstelling kwam tot stand in samenwerking met studenten en docenten van de NHL Hogeschool te Leeuwarden.
Archeologische mini-expositie vondsten Drachtsterplein
De kern van de historische Aebinga- of Abbingastate ligt vermoedelijk nog onaangetast onder het Drachtsterplein in Leeuwarden. Al in de 13e eeuw of daaromtrent stond hier een stins, die later werd verbouwd tot Aebinga- of Abbingastate. Na de afbraak van die state verrees er eind 19e eeuw een villa met dezelfde naam. De villa moest in 1968 plaats maken voor het Drachtsterplein. Even ten zuidoosten van Aebingastate lag de terp Mellens. Waarschijnlijk werd deze plek in de Romeinse tijd al bewoond, want er is een munt van keizer Vespasianus gevonden. Bij de aanleg van de fietstunnels is de plek waarop de state ooit stond net niet aangesneden. Wel doken iets verderop muurrestanten op die met het statecomplex te maken hadden, evenals overblijfselen van een vroegere stroopfabriek. Een vitrine met vondsten - ingericht door de werkgroep Archeologie van de Leeuwarder Historische Vereniging 'Aed Levwerd' - is te zien in het Historisch Centrum Leeuwarden. Meer ...
VERWACHT:
Leeuwarden in de Gouden Eeuw
Medio september start de manifestatie Leeuwarden in de Gouden Eeuw (die daarmee aansluit bij de tentoonstelling over de Gouden Eeuw in het Fries Museum). Een tentoonstelling in het HCL wordt voorbereid; onderwijsprojecten en lezingen e.d. eveneens. Ook de Open Monumentendag op 14 september staat in het teken van de Gouden Eeuw. Onderzoek ten behoeve van deze tentoonstelling, het project Bouw mee aan Leeuwarden in 3D en de ontwikkeling van een app met een stadswandeling door Leeuwarden in de tijd van Saskia Uylenburgh brachten belangwekkende nieuwe feiten voor het voetlicht. Zo is eindelijk duidelijk geworden waar de oudste Latijnse school was gevestigd. Die bevond zich tot 1625 achter Grote Kerkstraat 51-53. Ook het huis van cartograaf Johannes Sems is gelokaliseerd. Sems woonde van 1602 tot 1610 ter plaatse van Sint Jacobsstraat 22, niet ver van het naar hem genoemd restaurant. Er is veel belangstelling voor de Gouden Eeuw. Dat is in Leeuwarden o.a. af te meten aan het aantal bezoekers voor de Saskia-tentoonstelling in het HCL. Die trok 3206 kijkers uit het hele land.
