Register der quotisatie van 1808
Deze database bevat de namen van de Leeuwarder ingezetenen die werden aangeslagen in de quotisatie van 1808. Dit belastingregister bevindt zich in het Oud Administratief Archief van Leeuwarden (inv.nr. M600). Naast vermogende (kostwinnende/rentenierende) ingezetenen werden ook de armste bevolkingsgroepen - bedeelden uitgezonderd - aangeslagen. Leeuwarden telde blijkens de volkstelling van 1807/08 ongeveer 16.500 inwoners. Met behulp van het in 1843 in druk uitgegeven Wijkregister, zijn aan de huisnummers met bijbehorende wijkletter als extra informatie de straatnamen toegevoegd. Pas in 1877 is de huidige huisnummering (per straat) ingevoerd. Aangezien in 1811 in Leeuwarden nagenoeg geen gevolg is gegeven aan de bij Keizerlijk Decreet uitgevaardigde verplichting om een familienaam aan te nemen en te laten registreren, dan wel een bestaande familienaam te laten vastleggen, biedt dit Register der Quotisatie een redelijk alternatief om te achterhalen wie al wel en wie nog geen familienaam had.
Tot invoering van de genoemde eerste nationale ’inkomstenbelasting’ werd bij Wet van 30 maart 1808 besloten. Dit ter aflossing van een Staatslening van 30 miljoen gulden waarop tegen een rente van 7 procent kon worden ingeschreven. Tot het uitschrijven van deze Staatslening was besloten, om het begrotingstekort dat was ontstaan te dekken, en ’tot goedmaking van zoodanige kosten, de gewone inkomsten te boven gaande, welke door de omstandigheden van den oorlog, waarin het Rijk is gewikkeld, ongetwijfeld zullen veroorzaakt worden.’ Jaarlijks zou volgens een departementale verdeelsleutel 3 miljoen gulden belasting worden geheven. Friesland moest hierin 300.000 gulden ofwel 10 procent bijdragen. Grondslag van deze belasting vormde de zogenaamde ’vertering’, ofwel de uiterlijke kenmerken van een bepaald consumptieniveau. Er werden van tevoren geen inkomensklassen vastgesteld. Pas achteraf moest verantwoord worden hoeveel de verschillende inkomensgroepen hadden bijgedragen. De heffing is, na eenmaal geïnd te zijn, bij de wet van 17 april 1809 afgeschaft en vervangen door een verhoging van enkele bestaande middelen. Uit analyse van deze belastingheffing kan gedetailleerde informatie worden verkregen over de lokale inkomensverhoudingen.
De gegevens over deze quotisatie bevinden zich grotendeels in het Algemeen Rijksarchief, Archief Ministerie van Financiën, 1795-1813, inv.nrs. 850-866. Zie voor een uitgebreidere beschouwing van deze quotisatie: J.L. van Zanden, Inkomen en inkomensverdeling in Nederland in 1808, een bewerking van de quotisatie van f 3 miljoen, Amsterdam (VU) 1983.