Stiens
In 1787 werd Stiens als volgt beschreven in de ’Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden; veertiende deel; vervattende het vervolg der beschryving van Friesland’.
"Steens , weleer Steenstede en in de landstaal Stiens. Dit Dorp is een der fraaiste van de geheele Grietenye, versierd door verscheiden fraaien wooningen en een ruime nette Kerk, ingewyd op den naam van St. Vitus. Achter deeze Kerk ligt de plaats Hajema, naderhand, en denkelyk al voor 200 jaaren, bezeten door ’t geslagt van Burmania. Juckema State, een half uur gaans ten Noorden van Steens, is onder anderen bewoond geweest door Philip Boschhuizen met zyne vrouw Anna Eisinga. Hy overleed als Grietman van het Bildt in 1651. Petterhuister State werd in 1698 bewoond door den Heer A. H. Phuil. In de tyden der oude oneenigheden, tusschen de Landen en de Steden, werden hier ter plaatse meermalen de landsdagen gehouden. Steens heeft 69 stemmen."
Het Aardijkskundig Woordenboek van Van der Aa vermeldt het volgende over Stiens:
Ook Steens, Steense, Stense en Steensede genaamd. De eerste bekende vermelding dateert uit 1399. Stiens is het aanzienlijkste dorp van Leeuwarderadeel. men heeft er eene groote binnenbuurt langs de vaart en den hoofdweg en een aantal schoone boerenplaatsen, tusschen uitmuntende bouw- en weilanden, welke zich oostwaarts uitstrekken tot de Ee en het Wynzer-Tigchelwerk, dat met zijne buurt daartoe behoort. Men telt er 230 h. en 1780 inwoners, die in den landbouw hun bestaan vinden en voornamelijk aardappelen, haver, boonen, vlas, garst en koolzaad aankweeken. Ook heeft men er een steenbakkerij.
States:
Eminga- of Aemingastate:
Gelegen onder Stiens. Volgens de overlevering zou deze state tegen de state Ebinga onder Hijum bloedige oorlogen gevoerd hebben. Ter plaatse waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene hoeve, in eigendom behoorende aan Reinder Pieters Miedema, van beroep landbouwer, en bewoond door Pieter Reinders Miedema. Hoewel tot Stiens, is deze state digter bij Finkum gelegen, waarvan zij ongeveer 10 minuten verwijderd ligt.
Van de oude state zelve, op de kaart van Schotanus voorkomende, kan men nog eenige overblijfselen zien, aan de hoogte van den grondslag, alsmede aan de breede grachtswijze slooten, welke dezen in het virkant omsluiten, terwijl ook nog de singel zichtbaar is, hoewel de boomen, sedert ongeveer jaren, reeds zijn omgehouwen.
Eringastate:
State nabij het dorp, ook Boksreed genoemd naar de pleats ‘De Bok’, waarin in jaren bewoner was P. de Vries.
Hajema- of Haijomastate, ook Burmaniastate:
Noord-oost van de Kerk, circa 1750 afgebroken. (Zie afbeelding hieronder.)
Haysmastate:
Ten noorden van Stiens.
Juckema- Jukkemastate:
Afgebroken in 1750. Terp ter plaatse afgegraven in 1899. Ter plaatse staat nu het ‘Terphuis’ aan de Hege Herewei. (Zie afbeelding hieronder.)
Mellinga:
1,5 km. ten noorden van Stiens, aan de weg naar dichtbij Finkum (nu nog Mellinga-pleats). Afgebroken circa 1740.
Petterhuisterzate.
Riniastate:
Aan de oude weg naar Hijum, ter hoogte van de huidige rondweg om Stiens. Afgebroken in 1807.
Uniastate:
Ter plaatse van de voormalige gereformeerde kerk (nu opslag meubelen).
Het Witte Huis:
Landhuis, halverwege de huidige Wythústerwei, afgebroken in 1862.
Bekijk hier foto’s van Stiens (Collectie Documentatiestichting Leeuwarderadeel)
Bekijk hier prentbriefkaarten van Stiens (Collectie Documentatiestichting Leeuwarderadeel
Bekijk hier foto’s van Stiens (Collectie Gemeente Leeuwarderadeel)
Bijkijk hier foto’s van Stiens (Collectie Tresoar)
Bekijk hier prentbriefkaarten van Stiens (Collectie vml. Provinciale Bibliotheek)
Uit het oud-archief van Leeuwarderadeel
